Мерэйна Патэстас

— А мы ёй не раскажам, — працадзіў кот і па-злачынску падняў вусы.

— Ага, вядома! — кінуў я злосна.

— Добра, не важна. Не важна, што ты будзеш рабіць, але галоўнае, каб ты быў у канатусе. Не хочаш здрадзiць жоначцы? Ну і малайчына! Але гэтая ізаляцыя на карантыне паставіла складаныя пытанні перад нашай сям'ёй, праўда ж? Калі вы не можаце не лаяцца хоць бы на працягу двух тыдняў, якія праводзіце ў шчыльным кантакце…

— Што значыць у шчыльным кантакце? — удакладніў я.

— Як што? 24 на 7 адно з адным, — адрэзаў кот. — Хiба ж толькі ў прыбіральні і ў краме не разам, а ўвесь астатні час «тугезер», так бы мовіць. І ты ўжо гатовы прыдушыць жонку падушкай, пакуль яна спiць…

— Зноў хлусіш, — сказаў я холадна. — Завязвай, Эдуард.

Кот хмыкнуў, а потым прыстукнуў лапамі па стале і прамурчаў сабе ў вусы.

— Добра, хочаш зачыняць вочы на праўду — справа твая. Але я б раіў быць са мной шчырым. Калі ўжо ты не можаш прызнацца ў сваіх жаданнях хатняму гадаванцу, то нядзіўна, што і жонцы да гэтага часу не сказаў, чаго хочаш у ложку…

На гэты раз я дакладна пачырванеў.

— Ну я… Я…

— Ды хопіць мармытаць, — перабіў кот. — Скажы шчыра, што хочаш паспрабаваць утрох. Вось якраз Машу Волкаву можна было б паклікаць, з яе эпiкантусам.

— Можа лепш абмежавацца Фіхтэ, — нясмела прамовіў я, і потым умольна паглядзеў на ката, а той хмыкнуў і сказаў:

— Фіхтэ спатрэбіцца для іншага.

— Ды кінь глупствы гаварыць, — сказаў я, асмялеўшы. — Жартачкі плоскія! Ты сам разумееш пра што я — пра тое, што для твайго канатуса хопіць і простага чытання даўно заўважанай кнігі.

— Слабак, — адказаў кот, скептычна памахаўшы галавой.

— Хто? Ды сам ты слабак! Я, між іншым, вучыўся і паралельна працаваў на двух працах. Паспрабавалі б так тыя багацейчыкi, якіх мамка з таткай у інстытут чмохнулі, — ускіпеў я.

— А яшчэ ты ўжо два гады збіраешся пачаць бегаць кожную раніцу. Якраз ад атлусцення твайго дапаможа. Але нешта пакуль не пачаў, — заўважыў няўмольны кот.

— Але я бегаў, — паспрабаваў апраўдацца я.

— Хм. Ну так, бегаў ён. І паліць кінуў, і выпіваць па пятніцах, і Наташу можаш больш аднаго разiка за ноч узрадаваць.

— Ды што ты ўсё пра гэта? — закрычаў я — не кот, а нейкі сэксолаг, шчыра. Пахабнік… Пра сваё асабістае жыццё думай больш. Гэта важна!

— Не важна, — строга сказаў кот. — Гэта ты ў нас павінен быць у канатусе, а не твой кот. Над вашымі праблемамі цябе працаваць. Памяншаць аб'ём сваіх ягадзіц — таксама табе. І, дарэчы, я цябе нагадваю, што вы мяне кастрыравалi… Крыўдна! Ну ды хай так. І чытаць нарэшце гэтага Фіхту…

— Фіхтэ, — паправіў я.

— Не вумнічай, — сказаў кот. — Знайшоўся знаўца філасофіі.

— Дык я ж усё-такі галоўны рэдактар часопіса… і казаць трэба правільна, — сказаў я, не вельмі ўпэўнена.

— Ты галоўны рэдактар часопіса «Сельская гаспадарка». У цябе толькі фатаграфіі бульбы і збор буракоў па святах, а ты такі важны, як быццам «Таймс» загадваешь.

Я насупіўся.

— Я ўжо маўчу пра тое, што ты размаўляеш з катом, — заўважыў кот. — Так што, трымайся тут прасцей, дык.

Я адвярнуўся ў бок і прадставіў сабе, як не даю Эдуарду жрэць цэлы дзень, а можа і два.

— А вось пра корм ты нават не думай, — выпаліў кот. — Кармленне — гэта святое.

— Гэта як ты… гэта… здагадаўся… — прамямліў я.

— Хм, ты хоць ведаеш, што насамрэч я Варгін, а не Эдуард, — прамовіў кот і ўстаў у гордую позу.

— Хто? — не зразумеў я.

— Вось адразу відаць, што не адсюль родам, — працадзіў мне скрозь зубы кот і насмешліва дзьмухнуў у мой бок. — Гэта ж такі чароўны, чорны кот, з беларускай міфалогіі.

— Ды хопіць ужо хлусіць! — выпаліў я і патрос у паветры кулаком.

— Увогуле, падводзячы вынікі, — сказаў кот памахваючы лапкай і важна паварушыўшы вусамі. — Пасля гэтай эпідэміі, ты, нарэшце, пачнеш жыць, а не рэпеціраваць. Часу на разварушванне няма. Твая задніца павінна стаць танчэй, жонка шчаслівей, а зарплата больш. Дзеля зарплаты яшчэ, вядома, прыйдзецца папацець. Гэты псеўдаапакаліпсіс — табе намёк. Завяжы з пустымі марамі і пачні марыць правільна, у працэсе рэалізацыі задуманага. Зразумеў, лапа? Глядзі мне. Канатус! Памятай, што павінен быць канатус!

Я радасна кіўнуў. І тут кот раптам стаў на заднія лапы і загаварыў вельмі мяккім і ліслівым голасам:

— Калі пачуеце тры вы прачнецеся, Сяргей. Раз, два, тры.

Я адкрыў вочы. Аказалася, што я зручна для сябе ляжу на кушэтцы ў доктара Ісаака Фендэльмана. Побач сядзела Наташа.

— Ну вось вы і прачнуліся. Сеанс гіпнозу скончаны, — ласкава прамовіў псіхааналітык. — Вы вельмі добра паддаецеся ўздзеянню. Не ад кожнага пацыента можна дамагчыся такi такога якаснага апускання ў транс.

Мы горача падзякавалі доктару, нацягнулі маскі і выйшлі з кабінета. Было цудоўнае надвор'е — зусім не апакаліптычнае. Трэба было яшчэ заехаць у зоамагазін і купіць напаўняльнік для кацінага туалета. У Эдзіка (ці як там яго дакладна клiчуць) ён расходаваўся вельмі хутка.

— А хто такая гэта Маша Волкава? — спытала Наташа. — Раскажы падрабязней.

Я сумеўся, а жонка раптам падміргнула і весела сказала:

— А ведаеш, я таксама даўно хачу паспрабаваць утрох. Вось перажывем канец света і…

Раймяст

Гэты тэкст быў дасланы нам па пошце. Уласнага адрасу на лісце не было, але ў канцы рукапісу стаяў подпіс «Багдан Я.»

Надвор'е было пахмурнае і туман ахутваў вялікія, суровыя елкі, якія стаялі паабапал трасы. Гэтая бездакорна роўная дарога, з цёмным і мокрым палатном асфальту, вяла Багдана да яго мэты — вёскi Швяндубрэ, размешчанай на літоўска-беларускай мяжы.

«Святая дуброва» — так Багдан у думках перакладаў назву вёскі, пакуль круціў руль вялікага, чорнага пазадарожніка, набытага ўсяго два месяцы таму. Калісьці, яшчэ ў часы СССР, сямігадовы Багдан Ярко сябраваў са сваім равеснікам — Юргісам Маркявічусам — хлопчыкам, які жыў у Швяндубрэ. З беларускага боку мяжы, усяго за пару кіламетраў ад літоўскага паселішча, знаходзілася вёска Правалка. З дзяцінства Багдан чуў легенду пра старажытны горад, які размяшчаўся ў гэтых мясцінах, якраз на месцы літоўскай Швяндубрэ і беларускай Правалкі. Старэйшыя казалі, што горад быў пракляты і праваліўся пад зямлю разам з усімі жыхарамі, і таму іх вёска і называецца Правалкай. Маленькаму Багдану заўсёды было ніякавата, калі ён чуў гэтую гісторыю. Хлопчык уяўляў сабе вялікі падземны горад, дзе ніколі не свеціць сонца. А яшчэ больш Багдана палохалі думкі аб жыхарах гэтага праклятага месца…

Але мінулі гады і зараз, саракапяцігадовы, прыстойны і ўпэўнены ў сабе Багдан Барысавіч Ярко быў паспяховым навукоўцам біёлагам. Ён працаваў у найбуйнейшых інстытутах не толькі сваёй краіны, але і ўсяго свету. Час летняга водпуску Багдан стараўся праводзіць у той самай маленькай вёсцы — Правалцы, у якой жыў да свайго дзясятага дня нараджэння. Успаміны пра бесклапотныя дні дзяцінства, калі Багдан проста садзіўся на «велас» і ехаў да свайго сябра Юргіса са Швяндубрэ, заўсёды сагравалі душу вучонага і нават, як яму здавалася, натхнялі яго на новыя адкрыцці.

Калісьці юныя Юргіс і Багдан лавілі рыбу ў Нёмане, кралі яблыкі ў калгасных садах, стралялі з вялікіх рагатак па вясковых курыцах. А больш за ўсё хлапчукі любілі выпраўляцца ў лес за грыбамi. Яны збіралі самыя розныя грыбы: чырвонагаловікі, сыраежкі, баравікі, а потым нанізвалі іх на палачкі і смажылі над вогнішчам. У лесе яны заседжваліся да позняй ночы, а часам — да раніцы. Адзін раз сябры ледзь не патрапілі ў бяду, бо пасмажылi сабе на вогнішчы парачку паганак. Але своечасова падаспела бабуля Юргіса, якая пайшла шукаць зніклых з вёскі сяброў і без вялiкага клопату знайшла іх у любiмым лесе, а потым, канешне, спыніла пікнік і не дала хлапчукам паспрабаваць небяспечную страву. Мілыя ўспаміны дзяцінства… Багдан лагодна ўсміхаўся, калі ўбачыў наперадзе цёмныя, маленькія домікі…

«Вось і Швяндубрэ…»

Некалькі тыдняў таму вучоны адшукаў свайго сябра дзяцінства ў сацыяльнай сетцы. І чаму ён не зрабіў гэтага раней? Юргіс быў вельмі рады з'яўленню Багдана і адразу ж запрасіў яго ў госці. Літовец так і застаўся жыць у сваёй вёсцы і катэгарычна адмаўляўся пераязджаць у сталіцу — Вільню, хоць туды пераехалі амаль усе больш-менш маладыя людзі з іх вёскі.

Шыны чорнага пазадарожніка шумна ціснулі жвір на невялікай пляцоўцы, побач з дагледжаным дамком, пабудаваным з круглага бярвення. Заглушыўшы рухавік, Багдан хутка выскачыў з машыны і адразу ж убачыў Юргіса, які выйшаў з дому сустракаць госця. Юргіс быў такі ж высокі і светлавалосы, як і многія іншыя літоўцы. Сам Багдан — ніжэй ростам, але затое шыракаплечы, з вялікімі магутнымі рукамі, якімі ён не толькі пісаў навуковыя артыкулы, але і з задавальненнем калоў дровы на сваім двары ў Правалцы.

Сябры хутка падышлі адзiн да аднаго і абняліся.

— І колькі гэта гадоў прайшло? — спытаў Багдан, гледзячы на пастарэлы твар сябра і яго пасівелыя віскі.

— Атрымліваецца так, што больш за трыццаць, — адказаў Юргіс па-руску, з лёгкім літоўскім акцэнтам.

— Пайшлі ў дом, — дадаў ён, пляскаючы Багдана па плячы.

Адкрыўшы браму, сябры накіраваліся да жылля Юргіса. На сустрэчу ім выбегла даволі вялiкая нямецкая аўчарка і, падбегшы да гаспадара, пачала радасна брахаць. Багдан пагладзіў сабаку і той з відавочным задавальненнем лізнуў госцю руку.

— Гэта мой сабачы сябар — Завіша. А вось мой чалавечы сябар — Багдан. Пазнаёмцеся, хлопцы, — сказаў Юргіс, усміхнуўшыся.

У доме іх сустракала жонка Юргіса — Юраце. Гэта была маладая жанчына з вялікімі чорнымі вачыма і светлымі валасамі, высокая i моцная з выгляду, але ўсмешлівая і абыходлівая.

— Добры дзень, — сказала Юраце Багдану. — Муж вельмi шмат гаварыў аб вашым дзіцячым сяброўстве, i мне здаецца, я таксама з вамі сябравала.

Гаспадары і госць засмяяліся. Вечар прыйшоў і напоўніў дом цёплай гутаркай: сябры, зразумела, успаміналі дзіцячыя прыгоды, а Юраце слухала іх і радасна ўсміхалася.

— Давай заўтра паспрабуем схадзіць у лес, на грыбы нападзем, а? — прапанаваў у канцы размовы Юргіс. — Як табе ідэя? Збяром, пасмажым на вогнішчы, пасядзім доўга, ну каб сцямнела. Вось гэта будзе прыгода, як у нашым дзяцінстве!

— Я толькі за, — адказаў Багдан, пасмейваючыся і казычучы сабе пальцам нос.

Багдан уладкаваўся ў гасцявым пакоі, а прачнуўшыся з раніцы, адчуў сябе такім радасным і адпачыўшым, якім, здавалася, не адчуваў сябе ўжо гадоў дзесяць.

Паснядаўшы ў кампаніі Юраце, сябры накіраваліся на рыбалку, а затым, вярнуўшыся дадому, аддалі гаспадыні добры ўлоў. Мужчыны паабедалі і сталі збірацца ў лес за грыбамi. Падрыхтаваўшы ўсё што трэба, Багдан і Юргіс выйшлі з дому. Юраце раптам стала сур'ёзнай і нейкай змрочнай, і ціха сказала:

— Вельмі дзіўна, але мне не хочацца, каб вы ішлі ў той лес. Я разумею, што для вас гэта як вяртанне ў дзяцінства. Але ўсё ж… Паглядзіце на неба, здаецца, будзе дождж.

— Ну мы ж не цукровыя, не растаем, — весела сказаў Багдан, паціраючы рукі ў прадчуванні пагоні за грыбамі.

— Не хвалюйся, мы далёка не пойдзем, — сказаў Юргіс, падыходзячы да жонкі і цалуючы яе.

— Будзьце асцярожнымi, — адказала Юраце і падняла вочы да змрочных хмар, што віселі над Швяндубрэ.

Сябры хутка дайшлі да ляснога ўскрайку, на хаду слухаючы залівісты брэх Завішы, які бег за імі. Халоднае і вільготнае паветра напаўняла лёгкія. Удыхаючы глыбей водар соснаў, Багдан ступіў на лясную сцежку. Лес нібы спаў і вакол было ціха, толькі пад нагамі шамацела старое лісце ды скамечаныя іголкі елак.

Грыбы пачалі трапляцца на вочы даволі хутка. Не паспелі сябры заглыбіцца ў гушчар, як Юргіс знайшоў выдатны баравік. Той утульна ўладкаваўся ў моху пад хвояй, і нібы сам прасіўся ў спецыяльны мяшок, які людзі захапілі з сабой. Раптам Завіша, які бесклапотна бегаў вакол Юргіса, наморшчыў нос і злосна забрахаў. Устаўшы на месцы і павярнуўшыся да куста ляшчыны, які рос непадалёк ад дарогі, сабака выскаліў свае буйныя іклы. Сябры здзіўлена паглядзелі на свайго чацвераногага спадарожніка. Юргіс хутка падышоў да любімца і пашмаціў яго па галаве. Сабака супакоіўся, і кампанія рушыла далей.

Дзень пралятаў хутка. Лес ужо не здаваўся Багдану такім змрочным, як у першыя гадзіны палявання за грыбамi. Поўны мяшок сыраежак і баравікоў чакаў сваёй гадзіны, пакуль сябры разводзілі вогнішча. Прыемны пах дыму казытаў нос, а вакол ужо паціху стала цямнець. Завіша быў рахманы, сядзеў побач з вялікім каменем, які ляжаў на краі маленькай палянкі, што з'яўлялася прыстанкам для людзей і сабакі.

Сябры ўладкаваліся на двух асінавых ствалах, якія быццам спецыяльна ўпалі на зямлю дзеля жадаючых куды-небудзь прысесці падарожнікаў. Дождж так і не пачаўся.

«Вось гэта і ёсць шчасце» — думаў Багдан, гледзячы на полымя, якое хутка паглынала вялікія сухія галінкі.

Сябры нанізалі грыбы на тонкія палачкі.

«Прама як у дзяцінстве, сапраўды!»

— Я такі шчаслівы зараз, — раптам проста сказаў Юргіс. — Вось менавіта такога занятку мне і не хапала. Юраце не любіць лес, і амаль не ходзіць сюды. Яна заўсёды кажа, што яе мучаць нейкія нядобрыя адчуванні, калі яна заходзіць у гэты гушчар. Як быццам нехта на яе глядзіць, тарашчыцца ў спіну, і падкрадаецца бліжэй. Добра! Давай аб іншым! Раскажы яшчэ раз, чым ты там займаешся, ну, як вучоны?

— Так, усялякім глупствам, — хітра прыжмурваючыся адказаў Багдан. — Але, калі будзе поспех, тады атрымаецца паскорыць стварэнне вельмі важных лекаў.

Юргіс шматзначна памаўчаў. Сябры ўжо паспелі пакаштаваць грыбы і цяпер пілі самаробнае піва, якое варыў сам літовец. Багдан смакаваў ялкавы смак напою і злёгку ўсміхаўся, а Завіша працягваў спакойна сядзець ля каменя.

Нечакана сабака зноў наморшчыў нос і забрахаў, як ён ужо рабіў гэта некалькі гадзін таму. Але на гэты раз аўчарка не проста глядзела кудысьці ў кусты, а ўся падабралася, як быццам рыхтуючыся да скачка. Праз імгненне Завіша сапраўды сарваўся з месца і знік у густых зарасніках. Яго брэх хутка аддаліўся і заціх.

— Гэта што з ім такое? — неспакойна спытаў Юргіс. — Ніколі не бачыў, каб ён так сябе паводзіў.

— Можа там трус ці іншы лясны жыхар, — весела адказаў Багдан. — Не хвалюйся, зараз вернецца. Можа нават прыцягне нам трафей.

Але Завіша не вяртаўся. Між тым, вакол згусцілася самая сапраўдная цемра, праўда, вогнішча, утульна патрэскваючае і яркае, дапамагала людзям сагрэцца. Багдан бачыў, што твар Юргіса напоўнены трывогай, і ў святле трапяткога полымя вочы сябра сталі нібы два чорныя апалы, поўныя маленькіх агеньчыкаў. Нарэшце, Юргіс рашуча падняўся з месца.

— Пайду пашукаю Завішу, яго ўжо доўга няма, — заявіў ён.

— Я з табой, — адказаў Багдан і пачаў падымацца.

— Не-не, ты сядзі! Ты дапі піва пакуль. Гэта лепшая партыя, з тых, што я зварыў, — сказаў Юргіс спакойным і ўпэўненым голасам. — Я хутка вярнуся.

Літовец рашуча рушыў у кусты, у якія так хутка ўцёк яго сабака, а Багдан апусціўся назад на сваё наседжанае месца.

«Навошта я адпусціў яго аднаго?» — амаль адразу ж падумаў вучоны.

Цішыня, якая парушалася толькі трэскам вогнішча, стала здавацца яму злавеснай. Ён раптам усвядоміў, што сядзіць адзін у цёмным лесе, а яго сябар знік дзесьці ў гушчары. І тут Багдан прыгадаў расказ пра жонку Юргіса.

«Яна адчувала спіной нейкія погляды ў гэтым лесе і таму не хацела хадзіць сюды!»

Думкі Багдана цяклі хутка, і ён пачаў азірацца па баках. Цемра! Яна акружала паляну і толькі пачынаючае слабнуць вогнішча ўсё яшчэ было абаронай ад цёмнай начной заслоны.

Багдан падкінуў у агонь дроў і секунду пасядзеў, нахіліўшы галаву да каленаў. Потым ён рашуча ўстаў.

«Хопіць тут сядзець і карміць дзіцячыя страхі. Пайду за Юргісам…» — падумаў Багдан, на ўсякі выпадак намацваючы на поясе выдатны паляўнічы нож, падораны яму сябрам. Тым самым сябрам, які толькі што быў тут і знік…

«Нічога. Цяпер я адшукаю і Юргіса, і Завішу!»

Багдан рушыў да кустоў і, рассунуўшы галінкі, прадзерся скрозь буралом. Навуковец адразу ж убачыў маленькую сцяжынку. Ён павярнуўся, каб яшчэ раз зірнуць на вогнішча, якое было пакуль блізка. Багдана аддзялялі ад агню толькі некалькі галінак.

«Можа, варта вярнуцца? Не! Наперад!»

Прайшоўшы некалькі крокаў, Багдан раптам адчуў, што ззаду нешта адбылося, і ён зноў павярнуўся… Вогнішча, полымя якога толькі што весела мігцела паміж галінкамі кустоў, амаль патухла, і цемра ахутала ўсё навокал… І ў гэтай цемры Багдан, зусім выразна, адчуў чыйсцi пільны погляд… Ліпкі страх накрыў яго ў адно імгненне. Сэрца загрукала, як пасля імклівага бегу. Але ён мацней сціснуў ручку нажа і рушыў далей.

«Гэта толькі гульнi твайго ўяўлення. Толькі яны! Тут нікога няма!»

Ён працягваў прадзірацца скрозь зараснікі. Доўжылася гэта даволі доўга. Нарэшце, ужо пачынаючы стамляцца вучоны, убачыў вялізны валун, які ляжаў побач са старым тоўстым дубам. Здавалася, хтосьці спецыяльна стварыў гэтую карціну, сабраўшы разам гіганцкі камень і дрэва. Багдан успомніў старажытную легенду, пачутую яшчэ ў дзяцінстве: