Гамбрынус

Але Сашка выхапіў руку і сказаў спакойна:

— Ніякіх гімнаў.

— Што? — зароў Гундосы.— Ты не слухацца! Ах ты, жыд смярдзючы!

Сашка нахіліўся наперад, зусім блізка да Гундосага, увесь зморшчыўся, трымаючы апушчаную скрыпку за грыф, спытаў:

— А ты?

— Што а я?

— Я жыд смярдзючы. Ну добра. А ты?

— Я праваслаўны.

— Праваслаўны? А за колькі?

Увесь Гамбрынус грымнуў ад смеху, а Гундосы, белы ад злосці, павярнуўся да хаўруснікаў.

— Браткі! — гаварыў ён дрыготкім, плаксівым голасам чыесьці, чужыя, завучаныя словы.— Браткі, дакуль мы будзем трываць здзек ад жыдоў над тронам і святою царквою?..

Але Сашка, падняўшыся на сваё ўзвышэнне, адным гукам прымусіў яго зноў павярнуцца да сябе, і ніхто з наведвальнікаў Гамбрынуса ніколі не паверыў бы, што гэты смешны Сашка, які заўсёды крыўляўся, можа гаварыць так важка і ўладна.

— Ты! — крыкнуў Сашка.— Ты, суччын сын! Пакажы мне свой твар, забойца... Глядзі на мяне!.. Ну!..

Усё адбылося ў адно імгненне. Сашкава скрыпка высока ўзляцела, хутка мільганула ў паветры, і — трах! — высокі чалавек у папасе пахіснуўся ад звонкага ўдару па скроні. Скрыпка разляцелася на кавалкі. У Сашкавых руках застаўся толькі грыф, які ён пераможна падымаў над галовамі ў натоўпе.

— Браткі-кі, ратуй-уй! —залемантаваў Гундосы.

Аднак ратаваць ужо было позна. Магутная сцяна абступіла Сашку і засланіла яго. I тая ж самая сцяна вынесла людзей у папахах на вуліцу.

Але праз гадзіну, калі Сашка, скончыўшы сваю справу, выходзіў з піўной на тратуар, некалькі чалавек накінуліся на яго. Хтосьці з іх стукнуў Сашку ў вока, засвістаў і сказаў гарадавому, які адразу падбег:

— У Бульварны ўчастак. Па палітычнай. Вось мой значок.

IX

Цяпер у другі раз ужо навек лічылі Сашку пахаваным. Нехта бачыў усю сцэну, што адбылася на тратуары каля піўной, і перадаў яе іншым. А ў Гамбрынусе засядалі вопытныя людзі, якія ведалі, што гэта за ўстанова Бульварны ўчастак і што гэта за штука помста шпікоў.

Але цяпер пра Сашкаў лёс ужо менш непакоіліся, чым у першы раз, неяк скора забыліся пра яго. Праз два месяцы на яго месцы сядзеў новы скрыпач (між іншым, Сашкаў вучань), якога прывёў акампаніятар.

I вось аднойчы, месяцы праз тры, ціхім веснавым адвячоркам, у той час калі музыканты ігралі вальс «Спадзяванне», чыйсьці танклявы голас усклікнуў спалохана:

— Хлопцы, Сашка!

Усе павярнуліся і ўсталі з бочак. Так, гэта быў ён, двойчы ўваскрэшаны Сашка, але цяпер аброслы барадой, схуднелы, бледны. Да яго кінуліся, абступілі, ціскалі яго, мялі, падсоўвалі яму куфлі з півам. Але раптам той самы голас крыкнуў:

— Хлопцы, а рука!..

Усе разам змоўклі. Левая рука ў Сашкі, скручаная і нібы змятая, была прыціснута локцем к боку. Яна, мусіць, не згіналася і не разгіналася, а пальцы ўвесь час тырчалі каля падбародка.

— Што гэта ў цябе, таварыш? — спытаў, нарэшце, валасаты боцман з «Рускага грамадства».

— Э, глупства... там нейкае сухажылле ці што,— адказаў Сашка зусім спакойна.

— Та-а-ак...

— Значыць, і «Чабану» цяпер канец? — спытаў боцман са спачуваннем.

— «Чабану»? — перапытаў Сашка, і вочы ў яго зайгралі. — Эй, ты! — загадаў ён са звычайнай упэўненасцю акампаніятару.— «Чабана»! Эйн, цвэй, дрэй!..

Піяніст хутка зайграў вясёлы танец, недаверліва азіраючыся назад. Але Сашка здаровай рукой дастаў з кішэні нейкі невялічкі, велічынёю з далонь, прадаўгаваты чорны інструмент з адросткам, уставіў гэты адростак у рот і, увесь сагнуўшыся налева, наколькі яму гэта дазваляла знявечаная, нерухомая рука, раптам засвістаў на акарыне аглушальна вясёлага «Чабана».

— Хо-хо-хо! — закаціліся радасным смехам гледачы.

— Чорт! — усклікнуў боцман і зусім нечакана для самога сябе зрабіў спрытны выхад і пачаў вырабляць дробныя каленцы. Падхопленыя яго парывам, пачалі танцаваць госці, жанчыны і мужчыны. Нават лакеі, стараючыся не траціць годнасці, з усмешкаю перабіралі на месцы нагамі. Нават пані Іванова, якая забылася пра абавязкі капітана на варце, ківала галавою ў такт вогненнаму танцу і злёгку пстрыкала пальцамі. I магчыма нават сам стары, наздраваты, паточаны часам Гамбрынус паварушыў брывамі, весела пазіраючы на вуліцу, і здавалася, што з рук знявечанага, згорбленага Сашкі ўбогая, наіўная свістулька спявала на мове, якую, нажаль, яшчэ не разумелі ні сябры Гамбрынуса, ні сам Сашка:

— Нічога! Чалавека можна знявечыць, але мастацтва ўсё сцерпіць і ўсё пераможа.

3 рускай мовы пераклаў Леў САЛАВЕЙ.