I лес там ёсць, найболей дубу,

А дуб расце на добрай глебе;

Не клапацiўся б там а хлебе...

Адкуль нi глянь - усё ўпадобна:

Перш-наперш жыў бы там асобна,

А не ў галдзе, страшэнным сцiску,

I лбоў не бiлi б там за мiску,

Як гэта водзiцца ў народзе;

Там зможаш быць з суседзьмi ў згодзе.

Другое дзела - воласць блiзка.

I то не дробная, брат, рыска;

Там школка ёсць, а дзецям трэба

Даўно навука i вучэба,

А то растуць, на лес вось глядзя;

Зiрнi: унь дуб якi ўжо Ўладзя!

На зэдлi Ўладзiк схiсянуўся,

Алесю хiтранька ўсмiхнуўся.

- Ну, а я, тата, цi вялiкi?

Спытаў Алесь. - Ты? салапяка!

Нос абатры йдзi, разявяка!

Ўсё грае носам, бы музыкi

У гэтай кiрпе завялiся.

Вазьмi анучу, абатрыся!

Алесь не рад быў, што спытаўся,

I ў кут ён борздзенька хаваўся.

I бацька моўкне i чакае,

Што скажа дзядзька або мацi,

I цiха стала ўраз у хаце:

Чутно, як муха пралятае.

- Пасада, кажаш, вельмi ўдатна,

Ўсяго там родзiцца аж надта.

Чаму ж яе там не купляюць?

На нас, цi што, людцы чакаюць?

Пытае мацi. - Каб такая

Была зямля гэта прыўдала,

Яна б дагэтуль не гуляла.

Або аб ёй нiхто не знае?

Цi тыя людзi ўсе паснулi,

Якiм зямелька трэба пiльна?..

Ой, каб яна была прыхiльна,

Яе б даўно ўжо прыгарнулi.

- Чакаць не будзе, ёсць вядома,

Калi сядзець ты будзеш дома

Каля свайго збана, карыта,

Сказаў Мiхал крыху сярдзiта,

Сама зямля не прыйдзе, чуеш,

А сам за ёю павандруеш.

Калi сядзець ды так гадацi,

Не выседзiш нiчога, мацi.

Не бойся: людзi не сядзяць,

Зямля не будзе нас чакаць,

Не запустуе, не згуляе!

- А пэўна, - дзядзька пацвярджае.

- Ды як яно ўжо нi было б там,

Зноў кажа бацька, - а пад плотам,

Зямлю купiўшы, не валяўся б,

Ды як бы жыў яшчэ! Не знаўся б

Нi з панскай ласкай, нi з панамi,

Жылi б сабе гаспадарамi.

А што за шчасце тут, спытаем?

Якi прыбытак мы тут маем?

Вуглы падпёрты пiрагамi?

Што грыб падымеш тут часамi?

За ўсё iх голаву, з грыбамi!..

Яно б чаму? служыць бы можна,

Каб не валяўся так нязбожна

У вочы гэты Рак-вар'ят.

Цi ж чалавек ён? азiят,

Душа зацятая, лiхая,

Такiх паноў i свет не знае.

Ды хоць бы пан, а то - зараза,

Так, шалахтун, байструк, пралаза,

Няшчасны вырадак, пастух...

А колькi гонару i мух!

Ды як тут жыць? Няма ахвоты,

I марны ўсе твае турботы.

Жывеш, лiпiш, як на калу ты,

I ногi й рукi ўдзеты ў путы.

А подзьме вецер, i ўсё бухне,

I ўсё старанне тваё рухне.

А дзе дзявацца? Пакукуеш,

А век на службе не звякуеш.

I ўсе тужлiва замаўкалi,

I думкi кожнага займалi

Аб тым, што тут жывеш дачасу,

Жывеш сяк-так, пакуль жывецца.

Калi ж нiбудзь, а давядзецца

Шукаць свайго хлябка i квасу.

IV. НА  ПЕРШАЙ  ГАСПАДАРЦЫ

- То як жа быць? - спытаў Антонi.

Давай, брат, думаць хоць сягоння

Цi так цi сяк, каб даць параду

I к аднаму ўжо прыйсцi ладу

Раз назаўсёды, аканчальна.

Вядома, служба - рэч гадальна,

А ў гэтым пекле i тым болей:

Не пэўна жыць пад панскай воляй.

Але з чаго пачаць, мой браце?

Бо невялiкае багацце,

I як ты знойдзеш канцы тыя,